Parodontal müayinə

Klinik müayinə

Stomatoloji klinikada aparılan klinik müayinə diş ətinin vəziyyətini düzgün qiymətləndirməyin yeganə yoludur.

Diş ətinin özünüz tərəfindən qiymətləndirilməsi, məsələn, evdə güzgü qarşısında, düzgün qiymətləndirmə üçün kifayət deyil, çünki dişin dayaq strukturlarının diş əti iltihabı nəticəsində artıq zədələnib-zədələnmədiyini özünüz müəyyən edə bilməzsiniz. Diş əti ciblərini də özünüz aşkar edə bilməzsiniz.

Yalnız stomatoloji klinikada diş əti zondu (parodontal zond) adlanan alətlə aparılan düzgün klinik müayinə diş ətinin sağlam olub-olmadığı, diş əti iltihabının (gingivit) olub-olmadığı və ya dişlərin dayaq strukturlarının xəstəliyinin (parodontit) mövcud olub-olmadığı barədə məlumat verə bilər.

İlkin parodontal müayinə

İlk yoxlama zamanı stomatoloq və ya dental gigiyenist cəmi bir neçə dəqiqə çəkən, ilkin parodontal müayinə adlanan müayinəni apara bilər.

İlkin parodontal müayinə diş əti problemlərinin olub-olmadığını tez müəyyən etmək üçün aparılır. Bu, gingiviti müəyyən etməyin və ya parodontiti aşkar etməyin sadə üsuludur.

Diş əti zondu (parodontal zond) ilə diş əti kənarında zondun daxil olma dərinliyi ehtiyatla və dəqiq ölçülür.

Bu qısa müayinədən sonra əlavə araşdırmalar yalnız dişləri çənə sümüyündə saxlayan strukturların zədələnməsinə dair əlamətlər olduqda aparılır. Bu əlavə araşdırmalara parodontal status adlanan müayinə və əlavə rentgen şəkilləri daxildir.

Parodontal diaqram

Diş əti ciblərini və çənə sümüyünün hündürlüyünü millimetr dəqiqliyi ilə ölçmək üçün diş əti zondu ilə aparılan dəqiq klinik zondlama parodontit diaqnozu üçün əvəzolunmazdır.

Diş əti zondu (parodontal zond) ilə aparılan klinik müayinə zamanı zondun diş əti cibinə daxil olma dərinliyi hər diş üzrə altıya qədər nöqtədə millimetr dəqiqliyi ilə ölçülür. Daha dəqiq desək, diş əti kənarı ilə cibin dibi arasındakı məsafə ölçülür. Bu, zondlama dərinliyi adlanır. Sağlam nahiyələrdə zondlama dərinliyi ən çox 3 mm olur. Parodontitin artıq diş dayağının dağılmasına səbəb olduğu nahiyələrdə zondlama dərinliyi 4 mm və ya daha çox ola bilər.

Bundan əlavə, parodontal diaqram adlanan sənəddə çənə sümüyünün hündürlüyü (birləşmə səviyyəsi) dəqiq qeyd olunur. Parodontal diaqram diaqnoz və müalicənin planlaşdırılması üçün əvəzolunmazdır. Parodontal diaqram istənilən stomatoloji klinikada onlayn qeydə alına və təkrar istifadə edilə bilər: www.periodontalchart-online.com.

Rentgen müayinəsi

Diş əti zondu ilə aparılan ölçmələr diş cərgəsində zondlama dərinliyi daha böyük olan və rentgen vasitəsilə əlavə qiymətləndirmə tələb edən nahiyələri aşkar edə bilər.

Parodontit diaqnozu yalnız lazımi rentgen şəkilləri ilə qəti şəkildə təsdiqlənə bilər. Parodontit diaqnozu üçün lazım olan rentgen şəkillərinin seçimi yalnız klinik müayinədən sonra edilə bilər. Bu, həddindən artıq şüalanmanın qarşısını ala bilər.

Ən sadə halda rentgen müayinəsi 2 şəkildən (dişləmə rentgenləri), ən geniş halda isə rentgen statusu adlanan və əlavə olaraq 14-ə qədər rentgen şəklindən və ya panoram rentgen şəklindən ibarət olur. Çəkilən rentgen şəkilləri dişi əhatə edən çənə sümüyünü göstərməli və sümük itkisinin ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verməlidir.

Stomatoloji klinikada çəkilən hər bir rentgen şəklində diş cərgəsi həm karies, həm də parodontit baxımından yoxlanılmalıdır.

Mikrobioloji test

Bu gün mikrobioloji üsullar bizə ənənəvi test üsulları ilə əldə etmək mümkün olmayan məlumatları əldə etməyə imkan verir.

Müasir mikrobioloji testlərlə diş ərpinin tərkibi aşağıdakı zərərli bakteriya növlərinin olub-olmaması baxımından yoxlanılır:

• Prevotella intermedia
• Porphyromonas gingivalis
• Agregatibacter actinomycetemcomitans
• Treponema denticola

Bu əlavə diaqnostik səyin xərcləri, əldə edilən məlumat müalicənin yaxşılaşmasına gətirib çıxardıqda və ya lüzumsuz müalicənin qarşısını almaq mümkün olduqda özünü doğruldur.

Parodontal xəstəliklərin təsnifatı

Gingivit və parodontit diaqnozu parodontal xəstəliklərin beynəlxalq səviyyədə tanınmış təsnifatına əsaslanır.

1999-cu ildə ABŞ-da parodontal xəstəliklərin təsnifatı üzrə ilk beynəlxalq seminar keçirildi. 1993-cü il Avropa təsnifatı ilə müqayisədə ən mühüm yenilik xəstəlik formalarının artıq ilk növbədə ilk diaqnoz zamanı xəstənin yaşına əsasən müəyyən edilməməsi idi (məsələn, yuvenil və yetkinlərin parodontiti). Yeni formalar – xroniki və aqressiv parodontit, həmçinin, məsələn, sistemik xəstəliklərlə əlaqəli ola bilən parodontit daxil edildi.

Lakin 2018-ci ildən qüvvədə olan yeni təsnifat artıq xroniki və aqressiv parodontit arasında fərq qoymur. Parodontit indi – diabetin təsnifatına uyğun olaraq – mərhələlər və dərəcələr vasitəsilə təsvir edilir.