Parodontal riskin qiymətləndirilməsi

Zondlama zamanı qanaxmanın faizi (BOP)

Zondlama zamanı qanaxma (BOP) standartlaşdırılmış parodontal zondla cibin dibinə qədər yüngül zondlama ilə müəyyən edilir.

Nəticə dixotomikdir: müsbət və ya mənfi. Tətbiq edilən təzyiq 0,25N (25q) həddini aşmamalıdır.

BOP hər dişin dörd nahiyəsində ölçülür (mezio-bukkal, orta-bukkal, disto-bukkal və orta-oral). Bunu kvadrantlar üzrə etmək ən yaxşısıdır: əvvəlcə bukkal ölçmələr, sonra oral ölçmələr.

Zondlama zamanı qanaxma göstəricisi müsbət nahiyələrin sayının nahiyələrin ümumi sayına bölünüb 100-ə vurulması ilə hesablanır.

Zondlama dərinliyi ≥5mm olan parodontal ciblərin sayı

Hər dişdə dörd nahiyə ehtiyatla zondlanır (mezio-bukkal, orta-bukkal, disto-bukkal və orta-linqval). 5mm və ya daha dərin ciblərin sayı qeyd olunur.

Xəstənin xəstəlik proqressiyası riskinin qiymətləndirilməsində zondlama dərinliyi ≥5 mm olan qalıq ciblərin sayı risk qiymətləndirməsinin funksional diaqramında xəstəliyin təkrarlanması üçün ikinci risk göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Şkala xətti rejimdə işləyir; vektor üzərində kritik dəyərlər 2, 4, 6, 8, 10 və ≥12%-dir.

4-ə qədər qalıq cibi olan şəxslər nisbətən aşağı riskli xəstələr, 8-dən çox qalıq cibi olan xəstələr isə xəstəliyin təkrarlanması üçün yüksək riskli şəxslər hesab edilə bilər.

İtirilmiş dişlərin sayı

Bu risk qiymətləndirməsinin məqsədləri üçün tam diş cərgəsi 28 dişdən ibarətdir (ağıl dişləri nəzərə alınmır). Mezial istiqamətdə ikinci molyarların yerinə sürüşmüş ağıl dişləri ikinci molyar kimi hesablanır.

Üçüncü molyarlar olmadan diş cərgəsindən (28 diş) itirilmiş dişlərin sayı, onların bərpa edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq hesablanır. Şkala da xətti rejimdə işləyir; vektor üzərində kritik dəyərlər 2, 4, 6, 8, 10 və ≥12-dir.

4-ə qədər dişi itirilmiş şəxslər aşağı risk kateqoriyasında olan xəstələr, 8-dən çox dişi itirilmiş xəstələr isə yüksək risk kateqoriyasında hesab edilə bilər.

Xəstənin yaşına nisbətən sümük itkisinin faizi

Sümük itkisinin faizi arxa dişlərin rentgen şəkillərinə əsasən qiymətləndirilir. Sümük itkisi dəyərini ən çox itki olan nahiyə müəyyən edir.

İlkin sümük səviyyəsi mina-sement sərhədindən (CEJ) 1mm apikal səviyyə kimi qəbul edilir. Sümük itkisi təxmini olaraq 10%-lik addımlarla qiymətləndirilir. Periapikal rentgen şəkilləri olmadıqda dişləmə rentgenlərindən istifadə edilə bilər. Bu təxmini hesablamanın məqsədləri üçün sümük itkisi hər mm üçün 10% kimi qiymətləndirilir.

Xəstənin xəstəlik proqressiyası riskinin qiymətləndirilməsində alveolyar sümük itkisinin xəstənin yaşına nisbətən dərəcəsi risk qiymətləndirməsinin funksional diaqramında xəstəliyin təkrarlanması üçün dördüncü risk göstəricisi kimi qiymətləndirilir.

Sistemik amillər

Xəstəliyə meylliliyin və/və ya parodontal xəstəliyin proqressiyasının dəyişməsinə dair ən əsaslı sübutlar I və II tip (insulindən asılı və insulindən asılı olmayan) şəkərli diabetli populyasiyalar üzərində aparılmış tədqiqatlardan əldə edilir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, diabetin parodontal xəstəliklərə təsiri müalicə olunmamış parodontal xəstəliyi olan xəstələrdə sənədləşdirilib, müalicə olunmuş xəstələr üçün isə bu günədək aydın sübut yoxdur. Bununla belə, sistemik vəziyyətlərin xəstəliyin təkrarlanmasına da təsir göstərə biləcəyini güman etmək məntiqlidir.

Xəstənin xəstəlik proqressiyası riskinin qiymətləndirilməsində sistemik amillər, məlum olduqda, risk qiymətləndirməsinin funksional diaqramında xəstəliyin təkrarlanması üçün yalnız beşinci risk göstəricisi kimi nəzərə alınır. Bu halda həmin vektor üçün yüksək risk sahəsi qeyd olunur. Məlum olmadıqda və ya mövcud olmadıqda, sistemik amillər ümumi risk qiymətləndirməsində nəzərə alınmır.

Ətraf mühit amilləri

Tütün istifadəsi, iyləmə və ya çeynəmə deyil, əsasən siqaret çəkmə şəklində, xroniki parodontitli xəstələrin xəstəliyə meylliliyinə və müalicə nəticəsinə təsir göstərir.

Xəstənin xəstəlik proqressiyası riskinin qiymətləndirilməsində siqaret çəkmə kimi ətraf mühit amilləri risk qiymətləndirməsinin funksional diaqramında parodontal xəstəliyin proqressiyası üçün altıncı risk amili kimi nəzərə alınmalıdır.

Siqaret çəkməni dəstəkləyici parodontal terapiya (SPT) zamanı daha pis nəticələrlə əlaqələndirən mövcud sübutların az olmasına baxmayaraq, ağır siqaret çəkənləri (gündə ≥20 siqaret) dəstəkləyici müalicə dövründə daha yüksək risk qrupuna daxil etmək məntiqli görünür.

Siqaret çəkməyənlər (NS) və keçmiş siqaret çəkənlər (FS: tərgitmədən 5 ildən çox keçib) parodontitin təkrarlanması üçün nisbətən aşağı riskə malik olduğu halda, ağır siqaret çəkənlər (HS: gündə bir qutudan çox siqaret çəkənlər) mütləq yüksək risk altındadır.

Təsadüfi siqaret çəkənlər (OS: gündə <10 siqaret) və orta dərəcəli siqaret çəkənlər (MS: gündə 10-19 siqaret) xəstəliyin proqressiyası üçün orta riskli hesab edilə bilər.

İstinad

LANG N P, TONETTI M S: Periodontal risk assessment (PRA) for patients in supportive periodontal therapy (SPT). Oral Health Prev Dent 1: 7-16 (2003).