Ocena ryzyka periodontologicznego

Odsetek krwawienia przy sondowaniu (BOP)

Krwawienie przy sondowaniu (BOP) określa się poprzez delikatne sondowanie do dna kieszonki standardową sondą periodontologiczną.

Wynik jest dychotomiczny: dodatni lub ujemny. Zastosowany nacisk nie powinien przekraczać 0,25N (25g).

BOP mierzy się w czterech miejscach na każdym zębie (mezjalno-policzkowym, środkowo-policzkowym, dystalno-policzkowym i środkowo-ustnym). Najlepiej robić to kwadrantami: najpierw pomiary policzkowe, a następnie ustne.

Wskaźnik krwawienia przy sondowaniu to liczba miejsc dodatnich podzielona przez całkowitą liczbę miejsc i pomnożona przez 100.

Liczba kieszonek przyzębnych o głębokości sondowania ≥5mm

Na każdym zębie delikatnie sonduje się cztery miejsca (mezjalno-policzkowe, środkowo-policzkowe, dystalno-policzkowe i środkowo-językowe). Odnotowuje się liczbę kieszonek o głębokości 5mm lub większej.

Przy ocenie ryzyka progresji choroby u pacjenta liczba kieszonek resztkowych o głębokości sondowania ≥5 mm jest oceniana jako drugi wskaźnik ryzyka nawrotu choroby na diagramie funkcjonalnym oceny ryzyka. Skala jest liniowa, a wartościami krytycznymi na wektorze są 2, 4, 6, 8, 10 i ≥12%.

Osoby z maksymalnie 4 kieszonkami resztkowymi można uznać za pacjentów o stosunkowo niskim ryzyku, natomiast pacjentów z więcej niż 8 kieszonkami resztkowymi – za osoby o wysokim ryzyku nawrotu choroby.

Liczba utraconych zębów

Na potrzeby niniejszej oceny ryzyka pełne uzębienie obejmuje 28 zębów (bez zębów mądrości). Zęby mądrości, które przemieściły się mezjalnie na miejsce drugich zębów trzonowych, liczy się jako drugie zęby trzonowe.

Liczy się zęby utracone z uzębienia bez trzecich zębów trzonowych (28 zębów), niezależnie od tego, czy zostały uzupełnione protetycznie. Skala również jest liniowa, a wartościami krytycznymi na wektorze są 2, 4, 6, 8, 10 i ≥12.

Osoby, które utraciły do 4 zębów, można uznać za pacjentów z kategorii niskiego ryzyka, natomiast pacjentów, którzy utracili więcej niż 8 zębów, można zaliczyć do kategorii wysokiego ryzyka.

Odsetek utraty kości w stosunku do wieku pacjenta

Odsetek utraty kości szacuje się na podstawie zdjęć rentgenowskich zębów bocznych. Miejsce o największej utracie wyznacza wartość utraty kości.

Za wyjściowy poziom kości przyjmuje się poziom 1mm dowierzchołkowo od połączenia szkliwno-cementowego (CEJ). Utratę kości szacuje się w przybliżeniu w krokach co 10%. Jeśli zdjęcia okołowierzchołkowe nie są dostępne, można wykorzystać zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe. Na potrzeby tego przybliżenia utratę kości szacuje się na 10% na każdy mm.

Przy ocenie ryzyka progresji choroby u pacjenta zakres utraty kości wyrostka zębodołowego w stosunku do wieku pacjenta szacuje się jako czwarty wskaźnik ryzyka nawrotu choroby na diagramie funkcjonalnym oceny ryzyka.

Czynniki ogólnoustrojowe

Najlepiej udokumentowane dowody na modyfikację podatności na chorobę i/lub progresji choroby przyzębia pochodzą z badań populacji chorych na cukrzycę typu I i typu II (insulinozależną i insulinoniezależną).

Należy mieć świadomość, że wpływ cukrzycy na choroby przyzębia udokumentowano u pacjentów z nieleczoną chorobą przyzębia, podczas gdy do chwili obecnej brak jednoznacznych dowodów dotyczących pacjentów leczonych. Rozsądne jest jednak założenie, że stany ogólnoustrojowe mogą również wpływać na nawrót choroby.

Przy ocenie ryzyka progresji choroby u pacjenta czynniki ogólnoustrojowe, jeśli są znane, uwzględnia się wyłącznie jako piąty wskaźnik ryzyka nawrotu choroby na diagramie funkcjonalnym oceny ryzyka. W takim przypadku dla tego wektora zaznacza się obszar wysokiego ryzyka. Jeśli czynniki ogólnoustrojowe nie są znane lub nie występują, nie uwzględnia się ich w ogólnej ocenie ryzyka.

Czynniki środowiskowe

Używanie tytoniu, głównie w postaci palenia, a w mniejszym stopniu wciągania przez nos lub żucia, wpływa na podatność na chorobę i wyniki leczenia pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia.

Przy ocenie ryzyka progresji choroby u pacjenta czynniki środowiskowe, takie jak palenie tytoniu, należy uwzględnić jako szósty czynnik ryzyka progresji choroby przyzębia na diagramie funkcjonalnym oceny ryzyka.

Mimo niewielkiej liczby dostępnych dowodów łączących palenie papierosów z gorszymi wynikami podtrzymującego leczenia periodontologicznego (SPT) wydaje się zasadne zaliczenie osób intensywnie palących (≥20 papierosów/dzień) do grupy wyższego ryzyka w fazie podtrzymującej.

Podczas gdy osoby niepalące (NS) i byli palacze (FS: ponad 5 lat od rzucenia palenia) mają stosunkowo niskie ryzyko nawrotu zapalenia przyzębia, osoby intensywnie palące (HS: palące więcej niż jedną paczkę dziennie) są zdecydowanie obciążone wysokim ryzykiem.

Palaczy okazjonalnych (OS: <10 papierosów dziennie) i umiarkowanych (MS: 10-19 papierosów dziennie) można uznać za osoby z umiarkowanym ryzykiem progresji choroby.

Piśmiennictwo

LANG N P, TONETTI M S: Periodontal risk assessment (PRA) for patients in supportive periodontal therapy (SPT). Oral Health Prev Dent 1: 7-16 (2003).