Պարոդոնտալ ռիսկի գնահատում

Զոնդավորման ժամանակ արյունահոսության տոկոսը (BOP)

Զոնդավորման ժամանակ արյունահոսությունը (BOP) որոշվում է ստանդարտացված պերիոդոնտալ զոնդով մինչև գրպանիկի հատակը թեթև զոնդավորմամբ։

Արդյունքը երկընտրանքային է՝ դրական կամ բացասական։ Կիրառվող ճնշումը չպետք է գերազանցի 0,25 Ն (25 գ)։

BOP-ը չափվում է յուրաքանչյուր ատամի չորս կետում (մեզիո-բուկալ, միջին-բուկալ, դիստո-բուկալ և միջին-օրալ)։ Լավագույնն է դա անել ըստ քառորդների՝ սկզբում բուկալ չափումները, ապա՝ օրալը։

Զոնդավորման ժամանակ արյունահոսության ցուցանիշը հաշվարկվում է որպես դրական կետերի քանակը՝ բաժանած կետերի ընդհանուր քանակի վրա և բազմապատկած 100-ով։

≥5մմ զոնդավորման խորությամբ պերիոդոնտալ գրպանիկների քանակը

Յուրաքանչյուր ատամի վրա նրբորեն զոնդավորվում է չորս կետ (մեզիո-բուկալ, միջին-բուկալ, դիստո-բուկալ և միջին-լինգվալ)։ Նշվում է 5մմ կամ ավելի խոր գրպանիկների քանակը։

Պացիենտի հիվանդության առաջընթացի ռիսկը գնահատելիս ≥5 մմ զոնդավորման խորությամբ մնացորդային գրպանիկների քանակը ռիսկի գնահատման ֆունկցիոնալ դիագրամում գնահատվում է որպես հիվանդության կրկնության երկրորդ ռիսկի ցուցիչ։ Սանդղակը գծային է, վեկտորի վրա կրիտիկական արժեքներն են 2, 4, 6, 8, 10 և ≥12%։

Մինչև 4 մնացորդային գրպանիկ ունեցող անձինք կարող են դիտարկվել որպես համեմատաբար ցածր ռիսկով պացիենտներ, իսկ 8-ից ավելի մնացորդային գրպանիկ ունեցող պացիենտները՝ որպես հիվանդության կրկնության բարձր ռիսկով անձինք։

Կորցրած ատամների քանակը

Սույն ռիսկի գնահատման նպատակներով ամբողջական ատամնաշարը ներառում է 28 ատամ (իմաստության ատամները չեն ներառվում)։ Իմաստության ատամները, որոնք մեզիալ ուղղությամբ տեղաշարժվել են երկրորդ մոլյարների տեղը, հաշվվում են որպես երկրորդ մոլյարներ։

Հաշվվում է ատամնաշարից (առանց երրորդ մոլյարների՝ 28 ատամ) կորցրած ատամների քանակը՝ անկախ այն բանից, թե դրանք փոխարինված են, թե ոչ։ Սանդղակը նույնպես գծային է, վեկտորի վրա կրիտիկական արժեքներն են 2, 4, 6, 8, 10 և ≥12։

Մինչև 4 կորցրած ատամ ունեցող անձինք կարող են դիտարկվել որպես ցածր ռիսկի կատեգորիայի պացիենտներ, իսկ 8-ից ավելի կորցրած ատամ ունեցող պացիենտները՝ որպես բարձր ռիսկի կատեգորիայում գտնվողներ։

Ոսկրային կորստի տոկոսը՝ պացիենտի տարիքի համեմատ

Ոսկրային կորստի տոկոսը գնահատվում է հետին ատամների ռենտգենյան նկարներով։ Ոսկրային կորստի արժեքը որոշվում է ամենամեծ կորուստ ունեցող կետով։

Ոսկրի ելակետային մակարդակ է համարվում էմալ-ցեմենտային սահմանից (CEJ) 1մմ ապիկալ մակարդակը։ Ոսկրային կորուստը մոտավորապես գնահատվում է 10%-անոց քայլերով։ Եթե պերիապիկալ ռենտգենյան նկարներ հասանելի չեն, կարող են օգտագործվել ինտերպրոքսիմալ («կծման») նկարներ։ Այս մոտավոր գնահատման նպատակով ոսկրային կորուստը գնահատվում է յուրաքանչյուր մմ-ի համար 10%։

Պացիենտի հիվանդության առաջընթացի ռիսկը գնահատելիս ալվեոլային ոսկրի կորստի չափը՝ պացիենտի տարիքի համեմատ, ռիսկի գնահատման ֆունկցիոնալ դիագրամում գնահատվում է որպես հիվանդության կրկնության չորրորդ ռիսկի ցուցիչ։

Համակարգային գործոններ

Հիվանդության նկատմամբ զգայունության և/կամ պերիոդոնտալ հիվանդության առաջընթացի փոփոխման ամենահիմնավորված ապացույցները ստացվել են I և II տիպի (ինսուլինակախյալ և ոչ ինսուլինակախյալ) շաքարային դիաբետով պոպուլյացիաների վերաբերյալ հետազոտություններից։

Պետք է հաշվի առնել, որ դիաբետի ազդեցությունը պերիոդոնտալ հիվանդությունների վրա փաստագրված է չբուժված պերիոդոնտալ հիվանդությամբ պացիենտների մոտ, մինչդեռ բուժված պացիենտների համար մինչ օրս հստակ ապացույցներ չկան։ Այնուամենայնիվ, խելամիտ է ենթադրել, որ համակարգային վիճակների ազդեցությունը կարող է անդրադառնալ նաև հիվանդության կրկնության վրա։

Պացիենտի հիվանդության առաջընթացի ռիսկը գնահատելիս համակարգային գործոնները, եթե հայտնի են, ռիսկի գնահատման ֆունկցիոնալ դիագրամում դիտարկվում են միայն որպես հիվանդության կրկնության հինգերորդ ռիսկի ցուցիչ։ Այդ դեպքում այս վեկտորի համար նշվում է բարձր ռիսկի գոտին։ Եթե դրանք հայտնի չեն կամ բացակայում են, համակարգային գործոնները հաշվի չեն առնվում ռիսկի ընդհանուր գնահատման ժամանակ։

Շրջակա միջավայրի գործոններ

Ծխախոտի օգտագործումը, հիմնականում ծխելու, այլ ոչ թե քթով ներշնչելու կամ ծամելու ձևով, ազդում է քրոնիկ պերիոդոնտիտով պացիենտների զգայունության և բուժման արդյունքի վրա։

Պացիենտի հիվանդության առաջընթացի ռիսկը գնահատելիս շրջակա միջավայրի այնպիսի գործոններ, ինչպիսին է ծխելը, ռիսկի գնահատման ֆունկցիոնալ դիագրամում պետք է դիտարկվեն որպես պերիոդոնտալ հիվանդության առաջընթացի վեցերորդ ռիսկի գործոն։

Չնայած ծխելը աջակցող պերիոդոնտալ թերապիայի (SPT) ընթացքում վատթար արդյունքների հետ կապող առկա ապացույցների սակավությանը, խելամիտ է թվում ծանր ծխողներին (օրական ≥20 սիգարետ) պահպանողական բուժման ընթացքում ներառել ավելի բարձր ռիսկի խմբում։

Մինչդեռ չծխողներն (NS) ու նախկին ծխողներն (FS՝ ծխելը թողնելուց ավելի քան 5 տարի անց) ունեն պերիոդոնտիտի կրկնության համեմատաբար ցածր ռիսկ, ծանր ծխողները (HS՝ օրական մեկ տուփից ավելի ծխողներ) միանշանակ բարձր ռիսկի տակ են։

Պատահական ծխողները (OS՝ օրական <10 սիգարետ) և չափավոր ծխողները (MS՝ օրական 10-19 սիգարետ) կարող են դիտարկվել որպես հիվանդության առաջընթացի չափավոր ռիսկ ունեցողներ։

Գրականություն

LANG N P, TONETTI M S: Periodontal risk assessment (PRA) for patients in supportive periodontal therapy (SPT). Oral Health Prev Dent 1: 7-16 (2003).